“Eindelijk pensioen zelfstandigen” kopt een artikel in de donderdagbijlage van het Financiële Dagblad. Bijgaand de tekst van dit artikel, met dank aan auteur Hanno Bakkeren en het FD. Of zie: Financieele Dagblad.
Eenpitters, zelfstandigen zonder personeel, zijn voor hun pensioenopbouw niet langer aangewezen op (dure) verzekeraars.
De eerste initiatieven voor eigen pensioenfondsen zijn een feitVerpleegkundigen, leraren en rattenvangers die een goed pensioen willen, zijn beter af in loondienst. Hun pensioenfondsen ABP (ambtenarij) en PGGM (zorg) behalen elk jaar prachtige beleggingsresultaten en doen dat ook nog voor een prikkie: slechts twee procent van de afgedragen premies gaat op aan kosten. Ondernemende beroepsgenoten die als zelfstandige zonder personeel (zzp) aan de slag gaan, mogen niet meedoen. Zij zijn voor een pensioenregeling aangewezen op verzekeraars. En die zijn duur. Volgens een onderzoek van de Erasmus Universiteit Rotterdam in opdracht van de Vereniging van Bedrijfstakpensioenfondsen gaat bij verzekeraars maar liefst 24% van de premie op aan kosten. Gevolg: slechts de helft van de naar schatting 850.000 Nederlandse zzp'ers bouwt pensioen op.
Daar moet verandering in komen, vindt Martin Pikaart, voorzitter van het Alternatief Voor Vakbond (AVV). Vorige maand lanceerde het AVV samen met pensioenuitvoerder Cordares het Open Pensioenfonds. Het is toegankelijk voor AVV-leden en biedt behalve lagere kosten een grote mate van transparantie en flexibiliteit. Pikaart: 'Vooral die transparantie was voor ons van belang. Zelfstandigen zijn bang zich voor langere tijd vast te leggen, zeker als er mogelijk verborgen kosten en ondoorzichtige provisiestructuren meespelen.' Op de site www.openpensioen.nl staan alle kosten daarom keurig op een rijtje: aankoopkosten (0,5%-1,5%), switchkosten (1%-5%) en beheerkosten (0,95%-1,21%). Opvallend genoeg worden er geen provisies of verkoopkosten in rekening gebracht. Het rekenvoorbeeld in de financiële bijsluiter becijfert de totale kosten bij een maandinleg van 100 euro en een looptijd van twintig jaar op 3018 euro, ofwel 12,5% van alle ingelegd premies. Dat is weliswaar duurder dan bij pensioenreuzen als PGGM en ABP, maar de helft goedkoper dan een gemiddelde individuele lijfrentepolis bij een verzekeraar. En een stuk flexibeler.
Een deelnemer bepaalt elk jaar zelf wat hij inlegt en hoe risicovol dat wordt belegd. Met de online rekenhulp kunnen gewenste looptijd en maandpremie worden ingevoerd. Afhankelijk van de zelfgekozen premieverdeling over de Rendementrekening (hoger verwacht rendement, hoger risico) en de Garantierekening (lager verwacht rendement, vrijwel geen risico) rolt daar een verwacht eindkapitaal uit. Andersom kan ook: eerst een gewenst eindkapitaal invoeren, dan zien wat de maandpremie is. Die is fiscaal aftrekbaar en na afloop kan het opgebouwde kapitaal worden omgezet in een (partner)pensioen.
Anders dan bij een gewoon pensioenfonds verdwijnt het opgebouwde kapitaal niet in een collectieve pot, maar blijft het bij de deelnemer. Daarbij maakt het niet uit hoe, waar of hoeveel iemand werkt. Iedere zzp'er spaart dus voor zijn eigen pensioen. Via de beveiligde website kunnen deelnemers de stand van hun individuele potjes precies volgen. Wie een tijdje wat krapper bij kas zit, kan er straffeloos voor kiezen wat minder premie te betalen. Zo wordt het geprognosticeerde eindkapitaal natuurlijk wel lager, maar dat kan in vettere tijden eenvoudig worden rechtgetrokken door de premie weer wat op te schroeven. Die flexibiliteit is belangrijk, want de inkomsten van een gemiddelde zzp'er schommelen
nogal. Het is ook mogelijk om tussentijds te schuiven in de beleggingsmix, al zijn hier wel kosten aan verbonden. Switchen van Rendementrekening naar Garantierekening kost 1%, andersom kost 5%. Ook de looptijd is flexibel. Wie op zeker moment besluit eerder met pensioen te gaan, kan het opgebouwde kapitaal kosteloos opnemen en omzetten in een levenslang pensioen.
AVV en Cordares hebben duidelijk meer gedaan dan even een oude lijfrentepolis in een flitsend zzp-jasje hijsen. Het Open Pensioen onderscheidt zich positief in kosten, transparantie en flexibiliteit. Cordares kan het volgens commercieel directeur Jeroen Tielman relatief goedkoop doen omdat het geen verzekeraar is maar een gespecialiseerde pensioenuitvoerder 'met beperkte winstdoelstelling'. Cordares, het voormalige Sociaal Fonds Bouwnijverheid, beheert inmiddels zo'n 25 miljard euro pensioengeld van werknemers uit de meest diverse bedrijfstakken. En nu dus ook van zelfstandigen.
Tielman: 'Wij zien een internationale trend naar meer individuele pensioenproducten. Een trend van middelloon- of eindloonregelingen naar een systeem van "defined contribution", waarbij mensen tot op zekere hoogte zelf bepalen hoeveel ze apart zetten en waarin ze dat beleggen. Meer flexibiliteit, maar wel met een ankerpunt. In plaats van onze deelnemers zomaar een paar honderd beleggingsfondsen voor te schotelen kozen we bewust voor een overzichtelijke mix van maar twee rekeningen. Het Open Pensioen komt standaard met een overlijdensrisicoverzekering, maar wie dat onnodig vindt, kan het ook zonder krijgen. Door ons te onderscheiden met goedkope en transparante producten hopen we dit breder uit te rollen: in principe staan we open voor elke organisatie of belangengroep die op zoek is naar individuele pensioenoplossingen.'
Ook FNV Zelfstandige Bondgenoten biedt een zelfstandigenpensioen, het Flexibel Spaar Pensioen, aan, maar is daarbij een stuk minder voortvarend te werk gegaan dan AVV. Dit pensioen is een opgepoetst bestaand lijfrenteproduct van Centraal Beheer Achmea. Doorklikken naar de Achmea-site levert nauwelijks informatie op. De financiële bijsluiter wel. Wie net als bij AVV's Open Pensioen gedurende twintig jaar maandelijks honderd euro inlegt in het Flexibel Spaar pensioen, is in totaal 5785 euro aan kosten kwijt. Dat komt overeen met 24% van alle betaalde premies, exact het gemiddelde kostenpercentage dat de Vereniging van Bedrijfstakpensioenfondsen voor verzekeraars becijferde. FNV-leden krijgen weliswaar 20% korting (let wel: procent, niet procentpunt), maar verder lijkt hier vooral sprake van oude wijn in nieuwe zakken.
Directeur Marjan van Noort van FNV Zelfstandige Bondgenoten erkent dat er nog een wereld te winnen is en is daar ook druk mee bezig. Zo heeft ze haar licht opgestoken bij de Stichting Pensioenfonds Kunst & Cultuur, een groep zelfstandigen die volgens haar veel ervaring heeft met het collectief regelen van individuele pensioenvoorzieningen. Van Noort denkt in juli met een ambitieuzere propositie te kunnen komen. Daarnaast lobbyt ze intensief voor recht voor zelfstandigen op deelname aan bedrijfstakpensioenfondsen. In de huidige situatie kunnen bijvoorbeeld verpleegkundigen die hun vaste baan verruilen voor een bestaan als zzp'er nog drie jaar bij PGGM aangesloten blijven. Die periode moet omhoog naar tien jaar en daarbij zou PGGM-deelname volgens Van Noort ook mogelijk moeten worden voor zelfstandige verpleegkundigen die eerder niet in loondienst waren.
Van Noort is blij dat de lijfrentemarkt onlangs is opengebroken, zodat naast verzekeraars nu ook banken deze producten kunnen aanbieden. Meer concurrentie zal hopelijk leiden tot lagere prijzen, al is het de vraag in welke mate - verzekeraars concurreerden immers ook al met elkaar, wat niet het gewenste prijsdrukkende effect had. Volgens Van Noort komt dit door de ondoorzichtigheid en complexiteit van lijfrentepolissen. Ze ijvert daarom voor een netto spaarvariant: zelfstandigen zouden het recht moeten krijgen bij hun bank op een geblokkeerde rekening voor hun pensioen te sparen of te beleggen. De inleg is niet aftrekbaar, maar over het opgebouwde vermogen hoeft tot de pensioendatum geen vermogensrendementheffing betaald te worden. Een simpele en transparante constructie.
PvdA-kamerlid Staf Depla heeft wel oren naar Van Noorts netto spaarvariant, maar waakt ervoor zelfstandigen op alle fronten gelijk te schakelen met werknemers. 'Het grote verschil tussen werknemers en zelfstandigen is dat eerstgenoemden doorgaans verplicht deelnemen aan een pensioenregeling. Pensioenfondsen kennen dus een zekere mate van solidariteit, tussen oud en jong, mannen en vrouwen en individuen met hoge en lage risico's. Het zou ten opzichte van werknemers niet eerlijk zijn om zelfstandigen wel dezelfde rechten maar niet dezelfde plichten te geven. Dat hoeft ook niet. Het AVV bewijst dat zelfstandigen door collectieve actie ook tot goede regelingen kunnen komen.'
Copyright Hanno Bakkeren, FD |
