Alternatief voor Vakbond

Wat is er nodig om het ouderschap te emanciperen zodat het past in het dagelijkse leven van werkende gezinnen. Deze vraag stelde ik mijn New Girls Network tijdens het afgelopen WOMEN inc. festival.

Emancipatie gaat op dit moment vooral over het verhogen van het bruto nationaal product. Steeds minder over gelijke kansen voor vrouwen, mannen en kinderen. Natuurlijk ben ik voor financiële onafhankelijkheid en vrouwen aan de top, maar niet ten koste van de gelijke kans om van kinderen en werk te kunnen genieten. Dit is misschien weinig sexy maar wel wat veel mensen willen.

Om ervoor te zorgen dat kinderen in dit combinatiemodel geen hinderen zijn maar juist met zorg en aandacht opgeleid en opgevoed worden door mannen en vrouwen, is het nodig dat het ouderschap emancipeert. Beide ouders moeten, samen of apart, de zorg voor kinderen kunnen combineren met een echte baan, zonder al te veel carrière of zorgperspectieven in te leveren. Het is dan ook belangrijk dat ook de werkgever emancipeert.

De bereidheid om te kijken wat er nodig is om jobhoppers te behouden, of het file probleem aan te pakken, is bij veel werkgevers echter vele malen groter dan de bereidheid om de werk zorgcombinatie te verbeteren, al komen de oplossingen vaak overeen.

Helemaal vreemd vind ik dit niet. Als het over zorg gaat, gaat het al snel over vrouwen. Zwangere vrouwen, vrouwen met zieke kinderen en ambitieloze vrouwen met kleine deeltijdbanen. Iets waar je als werkgever tot voorkort weinig mee van doen had. Werknemers werkten en huisvrouwen zorgde ervoor dat zij dit ongehinderd konden doen.

Maar de tijden veranderen en de strikte scheidslijn tussen werknemer en huisvrouw vervaagt. Vrouwen worden steeds hoger opgeleid en velen zijn naast hun zorgtaken gaan werken. Was dat aanvankelijk in kleine ’ondersteunende’ banen die zo’n combinatie toelieten, steeds vaker beginnen zij bij gebrek aan een ‘echte’ baan die te combineren valt, met een eigen bedrijf. Ondanks alle risico’s en ontbrekende voorzieningen, blijken veel vrouwen dit aantrekkelijker te vinden dan het werken in loondienst.

Het zijn vooral vrouwen in loondienst die nog steeds tegen het overbekende glazen plafond stoten en door de geringe flexibiliteit die wordt geboden kunnen zij de concurrentie met hun ‘traditionele zorgloze collega's’ vaak niet aan. Een eigen bedrijf biedt dan uitkomst, liefst in deeltijd. Zo behouden ze de vrijheid hun werk zo efficiënt mogelijk te combineren met de zorg voor kinderen.

Toch zijn het al lang niet meer alleen vrouwen die de werkgever confronteert met een dubbele verantwoordelijkheid. Ook de rol van de mannelijke werknemer is aan het veranderen. Steeds meer moderne mannen nemen met liefde deel aan de verzorging van hun kinderen en willen bijvoorbeeld een papadag. Maar net als bij vrouwen wordt dit door werkgevers vaak als lastig ervaren. En eerlijk gezegd, het is ook lastig. Wie zich in de werkgever verplaatst, neemt liever niet die jonge moeder of 'praktiserende' vader. Nee, die neemt een traditionele man met een 'vrouwtje' thuis. Of liever nog een homoseksuele man - de kans dat hij kinderen krijgt is het kleinst. Met zulk personeel kan de werkgever zelf misschien ook eens thuis zijn om tijd en aandacht aan kind en partner te besteden.

Werk delen en overdragen kost inderdaad tijd, geld en het vereist een hele goede communicatie. Maar zo bezien kost het delen van de opvoeding misschien nog wel meer. Is de overdracht van de kinderen niet goed gecommuniceerd dan kan het zo zijn dat je vier jarige zoon alleen op het schoolplein achterblijft. Maar is dat dan een reden om terug te gaan naar de jaren vijftig? Om vrouwen naar de huishoudschool te sturen om ze op te leiden tot goede moeder? En om mannen weer op te leiden tot kostwinner die zich alleen op zondag om de kinderen bekommerd?

Zelfs als dit je als ideaal in de oren klinkt dan moet ik je teleur stellen. Het combinatiemodel heeft de toekomst. Al was het maar om economische redenen: een gezinswoning is niet meer van één inkomen te betalen en het aantal eenouder- en patchwork- gezinnen dat zorg met werk moet combineren, groeit gestaag. Werkgevers zullen er dus wel aan moeten geloven. Is het niet om jobhoppen te voorkomen of het file probleem op te lossen, dan wel om de komende krapte op de arbeidsmarkt te lijf te gaan. Maar het beste zou zijn als dit was vanuit het besef dat niet meer alleen de moeder de verantwoordelijkheid voor de kinderen draagt maar ook de vader, de werkgever en de overheid.

Daarom wil ik de werkgevers oproepen de aanwezigheidsplicht, waar mogelijk, los te laten en over te stappen op een prestatieplicht. Ploegendiensten te vervangen voor zelfroostering en werknemers zelf de ideale werktijden te laten kiezen. Meer zeggenschap over werktijden leidt vaak tot een verhoogde arbeidsvreugde en een verlaagd ziekte verzuim. Zeg niet meteen nee tegen parttime werken bij bepaalde functies, denk ook eens aan doubanen. Verruim de mogelijkheid om thuis te werken en vertrouw er wat vaker op dat de werknemer om kan gaan met die verantwoordelijkheid, want de meeste mensen willen goed werk leveren. Ze krijgen alleen lang niet altijd de kans om op hun best te zijn.

Samen met mijn New Girls Netwerk hoop ik er dan ook voor te zorgen dat de arbeidsmarkt flexibiliseert. Flexibiliseert wat tijd en plaats betreft maar ook ten aanzien van de mogelijkheid om carrière te maken na je veertigste en in deeltijd. Maar het meest nog hoop ik dat werkgevers, werknemers en overheid ervan doordrongen raken dat de nieuwe werknemer zorgt en de nieuwe ouder werkt, ook in een echte baan en in topfunctie. Want hoe beter de combinatie, hoe meer alle partijen erbij gebaat zijn, zeker de kinderen en die hebben de toekomst!