Alternatief voor Vakbond

Vorige week is het langverwachte advies “Naar een toekomst die werkt” van de Commissie Bakker aan het kabinet uitgekomen. Doelstelling van de commissie was het geven van advies om de arbeidsparticipatie te verhogen, met name voor een sterke concurrentiepositie van Nederland en om de AOW en sociale voorzieningen betaalbaar te houden.

 

De commissie neemt verstandige uitgangspunten in haar analyse en komt met enkele goede maar vaak reeds bekende voorstellen.

Toch blijkt het advies ook een gemiste kans te zijn.

Dit komt voornamelijk omdat de uitgangspunten van de analyse op enkele plekken niet omgezet worden in heldere en logisch uit de uitgangspunten volgende adviezen.

 

Het centrale uitgangspunt is werk, in allerlei variaties. Naar een toekomst die werkt, meer mensen aan het werk, langer werken, uitgangspunt inactiviteit vermijden, werkzekerheid in plaats van baanzekerheid, etc.

Dit zien we terug in diverse goede aanbevelingen: verhoging van de AOW leeftijd, omvorming van WW naar werkverzekering, mogelijkheden flexwerken uitbreiden, dekking kinderopvang verbeteren etc.

Helaas verliest de commissie deze goede uitgangspunten regelmatig uit het oog zodra zij de theoretische lanen van de analyse verlaat om de kronkelige paadjes van de advisering te betreden. Hierdoor is het advies wat onevenwichtig en bevat het enkele tegenstrijdigheden.

 

Ten eerste wordt het uitgangspunt “werk” vrijwel onmiddellijk en zonder dit zelfs te benoemen ingeruild voor “werknemer”. Dit blijkt onder meer uit het feit dat termen als “iedereen” even verderop “alle werknemers” blijken te betekenen.

Hiermee veronachtzaamt de commissie de grote en snel stijgende groep zelfstandigen. Bovendien worden hiermee creatieve oplossingen, bijvoorbeeld om ouderen aan werk te helpen in plaats van aan een baan, bij voorbaat onmogelijk gemaakt.

Ook wordt door uit te gaan van de werkgever-werknemer relatie de eigen verantwoordelijkheid weer gekoppeld aan de relatie met de werkgever, terwijl anderzijds de voorstellen voor een persoonsgebonden werkbudget weer de andere kant opwijzen.

 

Ten tweede, als we dit advies leggen naast het advies van februari 2008 van haar directe voorloper, de regiegroep GrijsWerkt, zien we naast enkele overeenkomsten (de verhoging van de AOW leeftijd, fiscalisering van de AOW, flexibilisering van de O&O-fondsen) ook enkele opvallende verschillen.

 

Zo had de regiegroep geadviseerd om de overgangsmaatregelen voor de uitfasering van de VUT in te korten (en hierbij uitdrukkelijk de commissie Bakker genoemd!). Dit is hard nodig om de sociale voorzieningen betaalbaar te houden en de lasten en lusten eerlijker te verdelen. De regiegroep nam ook de logisch erop volgende stap door te adviseren om CAO’s met collectieve ontziemaatregelen voor ouderen-zoals seniorendagen etc- niet meer algemeen verbindend te verklaren, sterker nog, om ze te verbieden.

Van deze consequente houding is in het advies van de commissie Bakker geen sprake meer. Bakker adviseert daarentegen om zowel oudere werknemers als werkgevers die ouderen in dienst nemen fiscaal te ontzien. Dit betekent een impliciete extra subsidie van jong naar oud. Hiermee ondermijnt de commissie een van haar eigen doelstellingen.

 

Ten slotte zien we een zelfde halfslachtigheid bij de voorstellen tot omvorming van het ontslagrecht. Hierbij neemt de commissie volkomen terecht als uitgangspunt dat de huidige situatie gemoderniseerd moet worden omdat de focus nu ligt op de juridische procedures in plaats van de overgang van werk naar werk.

Deze focus bevoordeelt insiders (werknemers met vast contract) benadeelt outsiders (uitzendkrachten, flexwerkers). De commissie onderkent dit ook met haar constatering dat “vaste medewerkers te vast en flexibele medewerkers te los” zijn en noemt expliciet dat ook deze outsiders recht moeten hebben op het nieuw geïntroduceerde werkbudget.

Vervolgens wordt echter een groot deel van de uitvoering in handen gegeven van de sociale partners. Juist de sociale partners hebben het insider-outsider probleem gecreëerd en zij zijn dus niet bepaald de juiste partij om dit op te lossen.

 

Kortom, het advies geeft een wat onevenwichtig beeld. De insteek is duidelijk gericht op de toekomst, met veel maatregelen die snel moeten worden ingevoerd.

Op diverse plaatsen toont de commissie zich wat te conservatief waardoor zij kansen mist om met creatieve en consequente oplossingen te komen.