Alternatief voor Vakbond

De kredietcrisis wordt door velen gezien als het definitieve bankroet van het Angelsaksische ondernemingsmodel. In dat model ligt het primaat van de macht bij de geldschieter, alles draait er immers om de ‘shareholders value’? Het Rijnlandse Corporate Governance model, met zijn nadrukkelijke aandacht voor het belang van alle betrokkenen, is daarom weer helemaal terug in de belangstelling. Anders dan het Angelsaksische model, dat met zijn ééndimensionale waardesysteem een bedrijf slechts als een verhandelbare geldgenerator ziet, tellen in het Rijnlandse model ook de maatschappelijke verantwoordelijkheden van de ondernemer, waaronder zijn sociale verplichtingen als werkgever, duchtig mee.

Het ligt voor de hand dat de gevolgen van de kredietcrisis voor het economische verkeer en de daarmee direct gekoppelde werkgelegenheid nu veel aandacht van regering en sociale partners opeisen. Toch zullen er nu ook voorbereidingen moeten worden getroffen voor aanpassingen in de ordening van de maatschappij.

 

Herijking van het normatief kader voor corperate governance zal een belangrijke onderdeel zijn van de nieuwe ordening. Dat betekent niet alleen dat de ondernemer zich tegen andere kaders zal moeten gaan verantwoorden, maar dat ook de criteria van het toezicht moeten worden aangepast. Het ligt geheel in de lijn van de kanteling naar het Rijnlandse model, dat in de nieuwe maatschappelijke ordening de werknemer als direct betrokkene een zwaardere stem moet krijgen. 

 

Er zijn in principe twee mogelijkheden om een zwaardere stem van de werknemer binnen bestaande structuren gestalte te laten krijgen: vakbeweging of medezeggenschap. Vooral relevant bij de afweging tussen deze twee, is de vraag in welke van beide de inspraak van de werknemers het best tot zijn recht komt. Er is een groeiende belangstelling voor allerlei vormen van directe inspraak, zoals het corrigerend referendum en stemrecht voor alle werknemers bij vakbond AVV. Dankzij het internet kost het organiseren van directe inspraak nog nauwelijks moeite.

 

Het orgaan dat directe inspraak voor het grootste deel al heeft verwezenlijkt en bovendien het minst last heeft van belangenverstrengeling is de ondernemingsraad. De leden worden democratisch gekozen, de zittingstermijn is beperkt, lidmaatschap biedt geen directe mogelijkheden voor carrière en de leden hebben geen direct persoonlijk belang bij hogere winsten of fusie. Het ligt dan ook voor de hand dat een verzwaring van de rol van de ondernemingsraad een belangrijke stap zou zijn in de gewenste richting.

 

Als concrete wijziging bepleiten wij de uitbreiding van de bevoegdheden van de ondernemingsraad bij fusies en bedrijfsovernames. Op dit moment beperkt de bevoegdheid van de OR zich in die gevallen tot het adviesrecht. Wij stellen nu voor om dit soort voorgenomen wijzigingen van de positionering van de onderneming onder te brengen in het zwaarder wegende instemmingsrecht van de OR, en dit ook te laten doorklinken in het nieuwe normatieve kader van de toezichthouder. Deze betrekkelijk eenvoudige aanpassing zou een grote bijdrage leveren aan het verzwaren van de rol van de werknemer.

 

Verder pleiten wij ervoor om de OR structureel enquêterecht te geven bij vermoeden van wanbestuur. In het huidige systeem wordt de OR wel al als partij gezien als het om wanbestuur gaat. Maar eventueel wanbestuur met een enquête aankaarten bij de Ondernemingskamer kan de OR alleen als daar tevoren afspraken met de bestuurder over zijn gemaakt. Wij stellen voor om deze voorwaarde te schrappen.

Ook dit tweede voorstel is beperkt van reikwijdte en eenvoudig te implementeren.

 

Taeke van Beekum

Martin Pikaart

 

De auteurs zijn respectievelijk senior adviseur bij Mede en voorzitter van het Alternatief voor Vakbond.