Alternatief voor Vakbond

Het pensioenstelsel kraakt in zijn voegen. Dat is niet verwonderlijk, want het dateert uit de beginjaren van de vorige eeuw. Toen was de bevolkingspiramide nog een echte piramide en geen flatgebouw, er was nog geen AOW en het overgrote deel van de werknemers was man, kostwinner en van wieg tot graf bij dezelfde werkgever in dienst. Werkgevers en representatieve vakbonden overlegden welk deel van het loon ze opzij konden zetten als pensioen, uitgesteld loon dus.

Als er al een pensioen tot uitkering kwam, dan was het slechts enkele jaren.

Er is wel iets veranderd in de afgelopen eeuw met betrekking tot pensioenen.

Nu is een pensioen een complex financieel product, gaat er in de Nederlandse pensioensector ruim zeshonderd miljard euro om, zijn er twee toezichthouders, duurt het gemiddelde dienstverband circa 6 jaar, kent Nederland bijna een miljoen zelfstandigen zonder personeel, en is nog maar zo’n 15 % van de werknemers lid van een vakbond.

Verschillende economen, belangengroepen en adviesorganen hebben al jarenlang aangedrongen op een fundamentele herziening van het pensioenstelsel, aangezien dit stelsel niet duurzaam is gebleken. De vergrijzing, de volatiliteit van de financiële markten, de riante toezeggingen en de lage premies uit het verleden, dit alles maakt dat het stelsel niet duurzaam is en dat een grondig herziening nodig is om een goede collectieve, kapitaalgedekte oudedagsvoorziening overeind te houden.

Deze hervormingen zijn echter steeds tegengehouden door de fondsen zelf en de vakbonden. De schaarse veranderingen die wel tot stand zijn gekomen, zijn steevast afgedwongen door wetgeving, zoals afschaffen van de tijdelijke VUT maatregelen uit de jaren '80, instelling van een deelnemersraad, gelijke behandeling van slapers, pensioenopbouw voor vrouwen etc.

In essentie is er echter niet getornd aan het pensioenstelsel.

Sinds anderhalf jaar zitten we in een crisis die de experts uit de sector volkomen onverwachts heeft getroffen. Bijna de helft van de fondsen zit in onderdekking en heeft een herstelplan moeten indienen bij de Nederlandsche Bank. Premies gaan omhoog en verdere versobering van de regelingen ligt in het verschiet. Voor de dertigers en veertigers dan, want die zijn niet vertegenwoordigd aan de onderhandelingstafels en zijn dus het makkelijkst te korten.

Recente berekeningen tonen aan, dat de huidige actieve deelnemers meer dan ruim 40% kans hebben om uit te komen op een pensioenuitkering die 25% lager ligt dan beloofd, en 20% kans om 50% lager uit te komen.

Het is tijd om ons pensioenstelsel grondig te herzien. Zodanig dat de goede elementen overeind gehouden worden en de overbodige of verouderde elementen geschrapt worden en vervangen door 21^ste eeuwse alternatieven.

Goede elementen zijn: kapitaaldekking, collectieve beleggingen, redelijke zekerheid omtrent de uitkering, goede kans op indexatie.

Verouderd zijn: de subsidie van jong naar oud, de ondoorzichtigheid, de te hoge beleggingsrisico’s, het uitsluiten van ruim 95% van de deelnemers (de gepensioneerden en 85 % van de werknemers).

We moeten toe naar een stelsel waarin jongeren voor het risico dat zij lopen veel beter worden beloond, met een groter deel van de opgebouwde buffer. Bovendien moet subsidie van jong naar oud worden afgeschaft, die zit al in de AOW.

Tenslotte moeten de deelnemers (in de bedrijfstakfondsen) zelf kunnen kiezen wie er opkomt voor hun belangen, net zoals dat gebeurt in de ondernemingsfondsen. De rol van de werkgevers moet ingeperkt worden indien de werkgever er voor kiest om geen risico meer te lopen.

Alleen op die manier blijft deelname aan het verplichte pensioenstelsel interessant voor de huidige en komende generaties werkenden.